Y TẾ TUYẾN XÃ:

Vượt qua thách thức, nâng tầm phục vụ

 Tỉnh Bình Thuận có 12 thị trấn, 19 phường và 96 xã thì có 125 trạm y tế cộng với 10 phòng khám đa khoa khu vực. Những năm qua, tuyến y tế cơ sở này đã có nhiều cố gắng vượt qua khó khăn, thách thức và đã đóng góp nhiều thành quả quan trọng trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.

 Trạm Y tế, phòng khám khu vực là tuyến y tế gần dân nhất. Trước đây, phòng khám khu vực làm luôn nhiệm vụ của trạm y tế. Nay, đã tách ra chuyên làm công tác điều trị. Chỉ còn 02 phòng khám là Tân Minh (huyện Hàm Tân) và Đông Giang (huyện Hàm Thuận Bắc) thì vẫn còn lồng ghép nhiệm vụ. Không chỉ vậy, năm 2006, khi thay đổi về cơ cấu bộ máy tổ chức của y tế tuyến huyện thành 3 đơn vị là phòng y tế, trung tâm y tế dự phòng và bệnh viện huyện, nhân sự tại trạm y tế cũng có nhiều biến động.

Lực lượng

Năm 2003, khi cơ sở nhà trạm còn chưa khang trang, số lượng bác sỹ công tác tại trạm y tế chiếm tỉ lệ 87,93%, đến cuối năm 2009 rất khiêm tốn, chỉ 54,33%. Số y sỹ năm 2003 là 34,82%; năm 2009 còn 26,84%, và hầu như không có lực lượng y sỹ trẻ để đào tạo nâng cao. Các thầy thuốc có trình độ trung cấp khác như hộ sinh, điều dưỡng và dược chiếm 57,64% tổng biên chế tuyến xã thì không có chức năng điều trị theo quy định. Và do vậy, lực lượng mỏng thì tất nhiên khó khăn nhiều hơn, công việc kiêm nhiệm là rõ ràng. Giải pháp được Sở Y tế Bình Thuận chọn lựa là đào tạo theo địa chỉ, tức là sau khi ra trường, số y sỹ này sẽ do y tế địa phương phân công cụ thể. Đã có 56 y sỹ về công tác tại các trạm y tế. Hiện có 230 học viên y sỹ đang học tập tại trường Cao đẳng Y tế Bình Thuận. Đây là giải pháp vừa mang tính cấp bách vừa mang tính lâu dài vì sẽ có đội ngũ bổ sung cho hệ đào tạo chuyên tu bác sĩ sau này. Thêm vào đó, Sở Y tế đã tăng cường đào tạo 50 bác sĩ chuyên tu, trong đó gửi đào tạo riêng cho Bình Thuận tại trường Đại học Y Cần Thơ là 35 người, số bác sỹ này khi tốt nghiệp chủ yếu bố trí công tác ở trạm y tế xã. Một số xã được tăng cường bác sĩ theo Đề án 1816. Các lớp học ngắn hạn, tập huấn chuyên môn cũng đều đặn được mở hàng năm nhằm cập nhật kiến thức và bổ sung kỹ năng để đáp ứng nhu cầu phục vụ.

Không chỉ vậy, những người đang công tác tại y tế tuyến xã cũng tự học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, học ở bệnh nhân để tự hoàn thiện mình.YS Trần Thị Huệ (Trưởng TYT xã Tân Xuân, huyện Hàm Tân) cho biết khi bệnh nhân điều trị ở tuyến trên về, chị đã hỏi cách thay băng thế nào và ứng dụng ngay, bệnh nhân rất hài lòng. Từ thực tiễn công tác, y tế xã còn có những sáng kiến kinh nghiệm nhằm phục vụ tốt hơn cho chuyên môn mà đích đến là đem lại lợi ích cho cộng đồng. “Sau nhiều năm công tác, tôi viết lại những gì mình tích lũy được để mọi người cùng chia sẻ. Đồng bào đến với mình, mình đến với họ phải xuất phát từ tấm lòng ” YS Phạm Thị Thu (Trưởng TYT thị trấn Lạc Tánh, huyện Tánh Linh) nói về việc đưa dịch vụ CSSKSS-KHHGĐ về tận thôn, khu phố.

Ảnh khám bệnh: "Khám bệnh tại TYT xã Sông Phan, Hàm Tân"

Cùng góp sức với y tế tuyến xã, có gần 900 cộng tác viên y tế thôn vẫn miệt mài thực hiện nhiệm vụ có hiệu quả, cùng với các ban ngành, đoàn thể khác góp phần cùng cán bộ y tế cơ sở thực hiện công tác giáo dục kiến thức, thực hiện phòng ngừa và đẩy lùi dịch bệnh trong cộng đồng. Người dân đã ý thức hơn về việc chăm sóc sức khỏe cho gia đình và bản thân, nhu cầu khám, chữa bệnh ngày càng tăng. Bất kể công tác theo lịch hay đột xuất, khi có nhiệm vụ, họ sẵn sàng gác lại việc nhà để làm công tác y tế. Tình cờ tại TYT xã Sông Phan, huyện Hàm Tân, chúng tôi ghi hình 01 buổi họp không phải định kỳ vào ngày 16/3/2010. TYT triệu tập họ để triển khai chiến dịch chăm sóc sức khỏe sinh sản đợt 1.Bà Nguyễn Thị Thu Thủy (Y tế thôn Tân Hưng, xã Sông Phan, huyện Hàm Tân) bộc bạch: ”Công việc mà, trong việc chung có đồng bào mình, gia đình mình trong đó”.Tuy công tác quản lý và tổ chức hoạt động mạng lưới nhân viên y tế thôn bản còn nhiều hạn chế, nhưng nơi nào biết phát huy thế mạnh của lực lượng này, nơi đó tạo ra sức mạnh nhiều hơn. Có nhân viên y tế thôn còn kiêm luôn nhiệm vụ trực trạm khi mà CBYT chính thức bận công tác khác. Họ hiểu rõ chuyên môn của mình và làm tròn bổn phận mà không hề đòi hỏi thù lao gì thêm. “Tôi từng là y tá quân đội. Trạm thiếu người nên Trưởng trạm đề nghị giúp. Sơ cứu ban đầu, ghi nhận bệnh nhân đến trạm, hướng dẫn họ là chủ yếu. Nếu vượt quá khả năng thì gọi điện xin ý kiến hoặc nhờ chi viện từ tuyến trên. Miễn sao đồng bào bớt đi xa, tốn kém”,Ông Trần Xuân Đại (y tế thôn Thanh Phong, xã Tân Thuận, huyện Hàm Thuận Nam) nói về công việc của mình.

Cơ sở vật chất và chính sách

Siêu âm tại TYT Phú Lạc,Tuy Phong

Đến nay các huyện, thị xã thành phố đã đầu tư cho y tế xã gần 80 tỷ đồng để xây mới và nâng cấp, sữa chữa cho 98trạm y tế. Ngoài nguồn ngân sách Trung ương và địa phương,các chương trình y tế quốc gia, viện trợ của các tổ chức phi chính phủ, Liên minh Châu Âu, còn có các doanh nghiệp, cá nhân cũng đóng góp xây dựng y tế tuyến xã toàn diện… 100% trạm y tế được đầu tư dụng cụ y tế thiết yếu, phương tiện làm việc. Trạm Y tế có máy vi tính nối mạng hầu như đã phủ khắp. Một số trạm y tế được trang bị một số trang thiết bị y tế chức năng cao như: máy siêu âm xách tay, điện tim, kính hiển vi, máy ly tâm, Ampu giúp thở, máy đếm tế bào máu, máy xông khí dung…Tuy vẫn còn một số TYT chưa có người sử dụng các loại máy trên, chưa phát huy được tác dụng nhưng về cơ bản trang thiết bị hiện đại đã giúp cơ sở giúp nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và bệnh nhân là người được hưởng lợi từ những ứng dụng này – đặc biệt là những người ở xa trung tâm và khu vực đồng bào nghèo, dân tộc thiểu số. “Nơi chúng tôi có gần 80% đồng bào Chăm sinh sống. Nhờ có siêu âm mà phát hiện sớm các bệnh lý về tiêu hóa, sinh dục, thai nghén,…và đưa ra chỉ định đúng”,  BS Lưu Minh Khiêm (Trưởng TYT xã Phú Lạc, huyện Tuy Phong) nói về lợi ích của siêu âm tại trạm Y tế của anh. Theo YS Nguyễn Thị Mỹ Dung (TYT xã Thuận Hòa, huyện Hàm Thuận Bắc) thì: ”Chúng tôi đã biết phương pháp đo điện tim nhờ Đề án 1816 mà các bác sĩ BV An Phước hướng dẫn. Trình độ trung cấp của chúng tôi chưa đọc được kết quả, nhưng nếu chuyển bệnh nhân, cộng với các dấu hiệu lâm sàng thăm khám, bác sĩ tuyến trên sẽ nhanh chóng xác định bệnh. Như vậy, tiết kiệm được thời gian, cơ hội cứu sống bệnh nhân nhiều hơn”.

Về phía cấp ủy và chính quyền địa phương, Ban chỉ đạo chăm sóc sức khỏe ban đầu của tuyến xã đã thể hiện rõ vai trò chỉ đạo, điều hành các ngành, đoàn thể phối hợp với trạm trong công tác truyền thông GDSK và thực hiện các chương trình y tế. Có thể nói, nếu không có sự chung tay của địa phương, trạm y tế khó mà hoàn thành tốt nhiệm vụ vô cùng nặng nề của mình. Nhiều xã còn thuận lợi ở chỗ, cộng tác viên, y tế thôn cũng chính là người trong Ban Chỉ đạo nên sự cộng hưởng công tác hiệu quả cao hơn, đồng bộ hơn.

Từ năm 2003, ngoài việc đảm bảo về tiền lương và các khoản phụ cấp, cán bộ y tế xã còn được hưởng một số chế độ, chính sách như: phụ cấp ưu đãi nghề, chính sách phụ cấp thu hút, chăm sóc sức khoẻ cho các đối tượng là cán bộ công chức, viên chức ngành y tế công tác tại các thôn, xã miền núi, vùng cao, chính sách thu hút bác sỹ về công tác trạm y tế xã và phòng khám đa khoa khu vực, phụ cấp độc hại nguy hiểm; phụ cấp khu vực, bổ sung mức phụ cấp thường trực 24/24 tại các trạm y tế xã; quy định chế độ phụ cấp đối với nhân viên y tế thôn bản. Ngoài ra, còn một số chế độ phụ cấp cho cán bộ y tế chuyên trách các chương trình y tế khác.

Nhìn chung điều kiện làm việc, các chính sách, chế độ của Trung ương và Bình Thuận đối với đời sống của cán bộ y tế tuyến xã tương đối ổn định giúp anh chị em yên tâm công tác.

Hoàn thành nhiệm vụ

Từ những yếu tố trên, công tác phòng chống dịch bệnh ngày càng hiệu quả. Các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cơ bản được phát hiện sớm và khống chế, hạ thấp tỷ lệ mắc các bệnh của bà mẹ, trẻ em và các bệnh xã hội. Cho đến nay toàn tỉnh chưa ghi nhận trường hợp nào nhiễm SARS, nhiễm H5N1 và chưa tử vong do nhiễm H1N1. Tiêm chủng mở rộng hàng năm đều đạt trên 95%, tăng tỷ lệ phụ nữ được quản lý thai, giảm hẳn số sản phụ đẻ tại nhà, tăng tỷ lệ cặp vợ chồng áp dụng các biện pháp tránh thai, giảm tỷ lệ trẻ nhẹ cân; tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi giảm dần hàng năm từ 1,% - 2% ; 2 huyện đạt chỉ tiêu loại trừ bệnh phong; toàn tỉnh đã thanh toán bệnh bại liệt. Trên 80% hộ gia đình sử dụng nước sạch trong sinh hoạt và có hố xí hợp vệ sinh.

Tỉ lệ khám chữa bệnh tại trạm tăng dần. Số bệnh nhân có bảo hiểm y tế cũng được quan tâm chăm sóc tốt hơn; đặc biệt là vùng cao, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Riêng trong quý I/2010, trung bình mỗi tháng mỗi trạm y tế khám từ 250 đến 450 người. Con số này phản ánh sự tin tưởng của nhân dân vào trình độ tay nghề cũng như tấm lòng của thầy thuốc y tế tuyến xã.Khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền tuy còn gặp khó khăn nhân lực và nguồn lực khác nhưng cũng đã chuyển biến dần, có trạm y tế khám 70 bệnh nhân mỗi tháng bằng đông y.      

            Có khi, bệnh nhân nằm ngoài chức năng điều trị và chăm sóc của y tế tuyến xã, nhưng không vì thế mà bị bỏ rơi. Bệnh nhân vô gia cư, anh em trạm phải đóng góp và vận động những sự giúp đỡ khác để nuôi bệnh nhân ngày nào hay ngày nấy.BS Nguyễn Đắc Hiển (Trưởng TYT Võ Xu, huyện Đức Linh) tâm sự về 01 bệnh nhân tại trạm: “Biết làm sao được, bệnh nhân tâm thần mà. Chúng tôi cố gắng làm hết sức mình. Mong sao các nhà hảo tâm giúp đỡ thêm hoặc cấp trên có chính sách cụ thể để giúp Trạm tháo gỡ khó khăn này”.

Ngành Y tế tỉnh cũng nhận ra các trạm y tế chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra. Đó là: chưa đồng bộ về thiết kế, thiếu phòng làm việc, có nơi trạm sử dụng chung phòng khám khu vực trên địa bàn để hoạt động. Năng lực và kỹ năng quản lý Nhà nước ở một số Trưởng Trạm còn yếu nên hạn chế trong công tác phát triển y tế ở địa phương, dẫn đến hoạt động cộng đồng chưa cao, chưa xây dựng được phong trào vệ sinh phòng bệnh rộng khắp, chưa quan tâm đúng mức về việc xây dựng các điển hình tiên tiến y tế xã. ThS BS Đinh Thế Hùng (Giám đốc TTYTDP huyện Bắc Bình) nêu ý kiến: “Dù anh em đã hoàn thành nhiệm vụ nhưng vẫn còn một số vấn đề cần khắc phục, đầu tư thêm. Chúng tôi sẽ rà soát lại và phân định rõ ràng cái nào huyện phải làm, cái nào nhờ tuyến trên giúp đỡ. Trong đó, yếu tố con người cần tập trung trước hết”.

Ngoài ra, một số khó khăn tại y tế cơ sở như lập và trình phê duyệt danh mục kỹ thuật ở các trạm y tế xã theo Quyết định số 23/2005/QĐ-BYT ngày 30/8/2005 của Bộ Y tế về việc ban hành Quy định phân tuyến kỹ thuật và danh mục kỹ thuật trong khám chữa bệnh (đặc biệt là siêu âm) chậm giải quyết, nên không được cơ quan Bảo hiểm xã hội thanh toán. Bên cạnh đó, các đơn vị sự nghiệp y tế đều chuyển sang thực hiện cơ chế tự chủ, tự chi theo quy định tại Nghị định 43/2006/NĐ-CP nhưng không phân định rõ thu, chi từ nguồn thu của các trạm y tế xã nên chưa được sự đồng thuận cao của cán bộ y tế xã và đó là một trong những nguyên nhân làm giảm hoạt động khám chữa bệnh ở tuyến xã.            

 Thời gian tới, Ngành Y tế Bình Thuận phấn đấu 85% trạm y tế xã có bác sĩ công tác, 100% các xã, phường, thị trấn phấn đấu đạt và duy trì chuẩn quốc gia về y tế. Đây vừa là chỉ tiêu vừa là trách nhiệm trước nhân dân. Để làm được điều này, một quy trình chặt chẽ, tổng lực đã được Ngành chuẩn bị từ việc ổn định cơ chế quản lý, điều hành, đoàn kết nội bộ, tinh thần thái độ phục vụ, lực lượng, kiến thức, kỹ năng, các biện pháp xã hội và chuyên môn đến giáo dục sức khỏe để đi cùng lúc, đến cùng thời điểm cả phòng, phát hiện, quản lý, điều trị bệnh một cách hiệu quả và công bằng. Y tế cơ sở quyết tâm phấn đấu hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ được giao để mọi người dân được hưởng các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ ban đầu, có điều kiện tiếp cận và sử dụng các dịch vụ y tế có chất lượng, được sống trong cộng đồng an toàn, phát triển tốt về thể chất và tinh thần, giảm tỷ lệ mắc bệnh, nâng cao thể lực, tăng tuổi thọ và phát triển giống nòi.